به گزارش جهت پرس؛ این ماه از ماه‌های بسیار برجسته است و دهه نخست آن در روایات اسلامی با عنوان «ایام معلومات» شناخته می‌شود؛ روزهایی که قرآن کریم نیز به عظمت آن‌ها اشاره کرده است. خداوند در سوره حج می‌فرماید: «وَ اذْکُرُوا اللَّهَ فی أَیَّامٍ مَعْلُومات»، و بنا بر روایات، مقصود از این ایام، ده روز نخست ذی‌الحجه است.
در برخی روایات نیز آمده است که منظور از «وَ لَیالٍ عَشر» در سوره فجر، شب‌های دهه اول این ماه است؛ شب‌هایی که سرشار از فضیلت، دعا و بندگی‌اند.
از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است: «هیچ روزهایی نزد خدا محبوب‌تر از این ایام برای انجام عمل صالح نیست.» به همین دلیل، صالحان و عابدان با فرا رسیدن این ماه، اهتمام ویژه‌ای به عبادت، دعا و روزه‌داری داشتند.
اعمال ویژه دهه نخست ذی‌الحجه
برای این دهه اعمال ویژه‌ای توصیه شده است:
اوّل: روزه‌داری
روزه گرفتن نُه روز اول این دهه که ثواب روزه تمام عمر را دارد.
دوّم: نماز مخصوص
خواندن دو رکعت نماز بین مغرب و عشا در تمام شب‌های این دهه که در هر رکعت پس از سوره «حمد»، یک مرتبه سوره «توحید» و آیه زیر خوانده می‌شود:
«وَ وٰاعَدْنٰا مُوسىٰ ثَلاٰثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْنٰاهٰا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقٰاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَ قٰالَ مُوسىٰ لِأَخِيهِ هٰارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَ أَصْلِحْ وَ لاٰ تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ»
(و ما با موسی برای عبادتی ویژه، سی شب وعده گذاشتیم و آن را با ده شب دیگر کامل کردیم، در نتیجه میعادگاه پروردگارش در چهل شب پایان یافت. موسی هنگام رفتن به میعادگاه به برادرش هارون گفت: در میان قوم من جانشینم باش، امورشان را اصلاح کن و از راه مفسدان پیروی مکن.)
بر اساس روایت، خواندن این نماز موجب شریک شدن در ثواب حاجیان خواهد شد.
سوّم: دعای روزانه
از روز اول تا عصر روز عرفه، پس از نماز صبح و پیش از مغرب، دعایی از امام صادق (ع) وارد شده است:
«اللّٰهُمَّ هٰذِهِ الْأَيَّامُ الَّتِى فَضَّلْتَها عَلَى الْأَيَّامِ وَشَرَّفْتَها وَ قَدْ بَلَّغْتَنِيها بِمَنِّكَ وَرَحْمَتِكَ فَأَنْزِلْ عَلَيْنا مِنْ بَرَكاتِكَ، وَأَوْسِعْ عَلَيْنا فِيها مِنْ نَعْمائِكَ»
(خدایا، این روزها را بر دیگر روزها برتری و شرافت دادی و مرا به لطف و رحمت خود به آن رساندی، پس برکاتت را بر ما نازل کن و از نعمت‌هایت بر ما وسعت ده.)
و ادامه دعا:
«اللّٰهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّىَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأَنْ تَهْدِيَنا فِيها لِسَبِيلِ الْهُدىٰ وَالْعَفافِ وَالْغِنىٰ وَالْعَمَلِ فِيها بِما تُحِبُّ وَتَرْضىٰ»
(خدایا بر محمد و خاندانش درود فرست و ما را به راه هدایت، پاکدامنی، بی‌نیازی و عمل به آنچه دوست داری هدایت فرما.)
و همچنین:
«اللّٰهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُكَ يَا مَوْضِعَ كُلِّ شَكْوىٰ …»
(تا پایان دعا)
در این بخش، از خداوند درخواست می‌شود بلاها برطرف، دعاها مستجاب، دل‌ها تقویت و انسان در مسیر رضایت الهی توفیق یابد.
در ادامه نیز آمده است:
«اللّٰهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ …»
(از خداوند طلب رضایت، آمرزش، رفع گرفتاری‌ها، برآورده شدن حاجات دنیا و آخرت و پاکی از گناهان می‌شود.)

خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و گناهی را برای ما باقی مگذار جز آنکه ببخشی، و نه اندوهی جز آنکه برطرف کنی، و نه قرضی جز آنکه بپردازی، و نه غایبی جز آنکه به ما برسانی، و نه حاجتی از حاجات دنیا و آخرت جز آنکه هموار و آسان کنی؛ به یقین تو بر هر کاری توانایی.
اللّٰهُمَّ يَا عالِمَ الْخَفِيَّاتِ، يَا راحِمَ الْعَبَراتِ، يَا مُجِيبَ الدَّعَواتِ، يَا رَبَّ الْأَرَضِينَ وَالسَّماواتِ، يَا مَنْ لَاتَتَشابَهُ عَلَيْهِ الْأَصْواتُ، صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاجْعَلْنا فِيها مِنْ عُتَقائِكَ وَطُلَقائِكَ مِنَ النَّارِ، وَالْفائِزِينَ بِجَنَّتِكَ وَالنَّاجِينَ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ، وَصَلَّى اللّٰهُ عَلَىٰ سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ وَآلِهِ أَجْمَعِينَ.
خدایا ای دانای نهان، ای رحم‌کننده بر اشک‌های روان، ای اجابت‌کننده دعاها، ای پروردگار زمین‌ها و آسمان‌ها، ای آن‌که صداها بر او مشتبه نمی‌شود؛ بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و ما را در این روزها از آزادشدگان از آتش، از رستگاران به بهشت و از نجات‌یافتگان به رحمت خود قرار ده؛ ای مهربان‌ترین مهربانان، و درود خدا بر آقایمان محمّد و همه اهل‌بیتش.
چهارم: اذکار روزانه
توصیه شده است در هر روز این دهه، پنج دعایی که حضرت جبرئیل برای حضرت عیسی (ع) از سوی خداوند آورده است، خوانده شود:
﴿۱﴾
أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ.
گواهی می‌دهم که معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌شریک است، پادشاهی و سپاس از آنِ اوست و او بر هر چیز تواناست.
﴿۲﴾
أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، أَحَداً صَمَداً لَمْ يَتَّخِذْ صَاحِبَةً وَلَا وَلَداً.
گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌نیاز است، نه همسر گرفته و نه فرزندی.
﴿۳﴾
أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، أَحَداً صَمَداً لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ.
گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌نیاز است، نه زاده و نه زاییده شده و هیچ همتایی ندارد.
﴿۴﴾
أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ حَيٌّ لَا يَمُوتُ، بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ.
گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، زنده می‌کند و می‌میراند و اوست که زنده جاودان است و نمی‌میرد.
﴿۵﴾
حَسْبِيَ اللّٰهُ وَكَفَىٰ، سَمِعَ اللّٰهُ لِمَنْ دَعَا، لَيْسَ وَرَاءَ اللّٰهِ مُنْتَهَى، أَشْهَدُ لِلّٰهِ بِمَا دَعَا، وَأَنَّهُ بَرِيءٌ مِمَّنْ تَبَرَّأَ، وَأَنَّ لِلّٰهِ الْآخِرَةَ وَالْأُولَىٰ.
خدا مرا بس است و کافی است، خدا شنواست برای هر دعا کننده، و جز خدا نهایتی نیست.
طبق نقل، حضرت عیسی (ع) برای هر یک از این اذکار ثواب بسیار بیان کرده‌اند. علامه مجلسی (ره) نیز فرموده است: اگر کسی هر یک از این دعاها را روزانه ده مرتبه بخواند، به روایت عمل کرده است و اگر صد مرتبه بخواند، فضیلت بیشتری دارد.
پنجم: تهلیل‌های امیرالمؤمنین (ع)
در هر روز این دهه، خواندن تهلیلاتی از امیرالمؤمنین (ع) با ثواب بسیار توصیه شده است:
لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ عَدَدَ اللَّيَالِي وَالدُّهُورِ، لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ عَدَدَ أَمْوَاجِ الْبُحُورِ، لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَرَحْمَتُهُ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ، لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ عَدَدَ الشَّوْكِ وَالشَّجَرِ، لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ عَدَدَ الشَّعْرِ وَالْوَبَرِ، لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ عَدَدَ الْحَجَرِ وَالْمَدَرِ، لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ عَدَدَ لَمْحِ الْعُيُونِ، لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ فِي اللَّيْلِ إِذَا عَسْعَسَ وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ، لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ عَدَدَ الرِّياحِ فِي الْبَرَارِي وَالصُّخُورِ، لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ مِنَ الْيَوْمِ إِلَىٰ يَوْمِ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ.

ذی‌الحجه؛ ماه مناسبت‌های بزرگ اسلامی
ماه ذی‌الحجه تنها ماه حج نیست، بلکه از ماه‌های مهم و سرشار از رخدادهای بزرگ تاریخ اسلام به شمار می‌رود. از جمله:
سالروز ازدواج حضرت فاطمه زهرا (س) و حضرت علی (ع) در روز نخست ذی‌الحجه
سالروز شهادت امام محمد باقر (ع) در هفتم ذی‌الحجه
روز ترویه در هشتم ذی‌الحجه
روز عرفه در نهم ذی‌الحجه
عید قربان در دهم ذی‌الحجه
عید غدیر خم در هجدهم ذی‌الحجه
واقعه مباهله در بیست‌وچهارم ذی‌الحجه

اعمال روز هشتم ذی‌الحجه (روز ترویه)
روز هشتم ذی‌الحجه «روز ترویه» است و روزه آن دارای فضیلت بسیار دانسته شده و در روایات آمده است که کفاره شصت سال محسوب می‌شود.
اعمال شب نهم (شب عرفه)
شب نهم ذی‌الحجه از شب‌های متبرک و شب مناجات با خداوند متعال است؛ شبی که توبه در آن پذیرفته و دعا در آن مستجاب دانسته شده است. برای این شب اعمالی ذکر شده است:
۱. خواندن دعای وارد شده که هر کس آن را در شب عرفه یا شب‌های جمعه بخواند مورد مغفرت الهی قرار می‌گیرد:
«اللهم یا شاهد کل نجوی…»
۲. گفتن هزار مرتبه تسبیحات زیر:
«سُبحانَ الذی فی السماءِ عرشُهُ… سبحان الذی لا ملجأ ولا منجا منه إلا إلیه.»
۳. خواندن دعای «اللهم من تَعَبَّأ و تَهَیأ و أعدَّ و استعدَّ لوفادة…» که در اعمال شب و روز جمعه نیز وارد شده است.
۴. زیارت سیدالشهدا (ع).
اعمال روز عرفه
روز عرفه از اعیاد بزرگ اسلامی است، اگرچه به عنوان عید رسمی نام‌گذاری نشده است. این روز، روزی است که خداوند بندگان خود را به عبادت و طاعت فرا می‌خواند و رحمت و بخشش الهی در آن گسترده می‌شود. در این روز، شیطان خوار و حقیرتر از دیگر ایام است.
اعمال روز عرفه:
۱. غسل کردن
۲. زیارت امام حسین (ع) که برابر با هزار حج، هزار عمره و هزار جهاد دانسته شده است. حضور در حرم آن حضرت در این روز نیز دارای فضیلتی عظیم است
۳. خواندن دو رکعت نماز پیش از دعای عرفه، زیر آسمان، همراه با اعتراف به گناهان؛ در رکعت اول بعد از حمد سوره توحید و در رکعت دوم سوره کافرون
۴. روزه گرفتن در صورتی که موجب ضعف یا مانع انجام اعمال نشود
۵. گفتن تسبیحات و اذکار مختلف از جمله:
«سبحان الله، الحمدلله، لا اله الا الله، الله اکبر» (صد مرتبه)
سوره توحید (صد مرتبه)
آیةالکرسی (صد مرتبه)
صلوات (صد مرتبه)
سپس اذکار زیر هر کدام ده مرتبه:
«لا اله الا الله وحده لا شریک له…»، «استغفرالله…»، «یا الله، یا رحمن، یا رحیم…» و دیگر اذکار وارد شده، و در ادامه دعا برای حاجات.
۶. صلواتی منسوب به امام صادق (ع) که موجب سرور اهل‌بیت (ع) می‌شود: «اللهم یا اجود من اعطی…»
۷. خواندن دعای «ام داود»
۸. تسبیح «سبحان الله قبل کل احد…»
۹. خواندن دعای روز عرفه امام حسین (ع): «الحمدلله الذی لیس لقضائه دافع…»