به گزارش جهت پرس؛ به نقل از روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی،  اقتدار ملی نه فقط قدرت نظامی و نه صرفاً حمایت اجتماعی، بلکه حاصل پیوند «قدرت سخت (میدان)» و «پشتوانه مردمی (خیابان)» است. میدان نماد بازدارندگی فعال، عقلانیت راهبردی و توان دفاعی است و خیابان تجلی سرمایه اجتماعی، مشروعیت و همبستگی ملی. این دو مؤلفه به‌تنهایی آسیب‌پذیرند: میدان بدون خیابان، قدرتی بی‌روح و شکننده است؛ خیابان بدون میدان، فریادی بی‌اثر در برابر تهدیدات خارجی. هم‌افزایی آن دو، قدرت ترکیبی و شکست‌ناپذیری می‌آفریند که امنیت پایدار، ثبات داخلی و عزت بین‌المللی را تضمین می‌کند. راهبرد کلیدی، تقویت همزمان بازدارندگی و سرمایه اجتماعی به‌عنوان دو روی یک سکه به نام «اراده ملی» است.

مشروح این یادداشت را در ادامه بخوانید:

معادله دو وجهی اقتدار ملی: از خیابان تا میدان

دکتر مرتضی امیری نژاد

استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاسی

اقتدار ملی در هیچ کشوری صرفاً محصول قدرت نظامی یا صرفاً نتیجه حمایت اجتماعی نیست. تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد قدرت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که «قدرت سخت» و «پشتوانه اجتماعی» در کنار یکدیگر قرار گیرند. مفهوم اقتدار ملی، یکی از کلیدی‌ترین ارکان ثبات، امنیت و پیشرفت یک ملت در عرصه داخلی و بین‌المللی است. این مفهوم، یک «معادله دو وجهی» است که از دو مؤلفه بنیادین و جدایی‌ناپذیر تشکیل شده است: «میدان» و «خیابان». این دو وجه، نه ابزارهایی مجزا و مستقل، بلکه دو روی یک سکه واحدند؛ سکه‌ای که «کد ژنتیکی» قدرت ملی را در خود حمل می‌کند و همزمان نقشی بازدارنده و مشروعیت‌بخش ایفا می‌نماید. تجلی اراده ملی در «قدرت در میدان» و «حضور در خیابان»، به ویژه در لحظات سرنوشت‌ساز تاریخی، قادر است توازن قدرت را هم در سطح داخلی و هم در صحنه بین‌المللی به نفع ملت مورد نظر تغییر دهد.

۱. قدرت در میدان: عقلانیت راهبردی و بازدارندگی فعال

در این میان «میدان» نماد قدرت سخت و عقلانیت راهبردی یک نظام سیاسی است. میدان جایی است که قدرت از سطح شعار و اراده ذهنی عبور می‌کند و به توان عملیاتی، قدرت دفاعی و ظرفیت بازدارندگی تبدیل می‌شود. هر نظام سیاسی برای حفظ استقلال و امنیت خود ناگزیر از تولید چنین قدرتی است؛ قدرتی که بتواند هزینه هرگونه تهدید یا تجاوز را برای دشمنان به اندازه‌ای افزایش دهد که اساساً محاسبه اقدام خصمانه را غیرعقلانی کند.

هدف اصلی قدرت در میدان، ایجاد «بازدارندگی فعال» است؛ بازدارندگی‌ای که هزینه هرگونه تعرض و تجاوز احتمالی از سوی دشمنان را برای آن‌ها غیرقابل محاسبه و پذیرش می‌سازد. میدان، به مثابه ضامن بقای یک ملت و ابزاری حیاتی برای تحمیل اراده آن در دشوارترین شرایط، عمل می‌کند.بازدارندگی دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا می‌کند. کشوری که در میدان فاقد قدرت راهبردی باشد، حتی اگر از حمایت افکار عمومی برخوردار باشد، در برابر فشارهای خارجی آسیب‌پذیر خواهد بود. قدرت در میدان، صرفاً به معنای توان نظامی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از ظرفیت‌های امنیتی، اطلاعاتی، سیاسی و حتی دیپلماتیک را در بر می‌گیرد که امکان مدیریت بحران‌ها و کنترل تهدیدها را فراهم می‌کند. به همین دلیل میدان در واقع صحنه بروز عقلانیت راهبردی یک ملت است؛ جایی که توان ملی برای حفظ منافع و امنیت خود به کار گرفته می‌شود.اما میدان به تنهایی قادر به تولید اقتدار پایدار نیست. هر قدرت سختی اگر از پشتوانه اجتماعی تهی شود، به سرعت فرسوده و شکننده خواهد شد. اینجاست که «خیابان» به عنوان دومین مؤلفه اقتدار ملی معنا پیدا می‌کند.

۲. حضور در خیابان: سرمایه اجتماعی و مشروعیت مردمی

در حالی که «قدرت در میدان» به مثابه بازوی سخت و دفاعی ملت عمل می‌کند، «حضور در خیابان» را می‌توان قلب و روح آن تلقی کرد. این حضور مردمی، صرفاً یک هیجان زودگذر یا واکنشی احساسی به وقایع نیست، بلکه تجلی «سرمایه اجتماعی» یک ملت و تزریق بی‌وقفه «مشروعیت» به کالبد حاکمیت است. خیابان، محل تولید و انباشت قدرتی نرم و فراگیر است که دشمن قادر به هدف‌گیری مستقیم آن نیست؛ قدرتی که می‌تواند در بزنگاه‌های تاریخی، معادلات را به نفع ملت تغییر دهد.

از منظر راهبردی، حضور اجتماعی مردم نوعی «قدرت نرم» تولید می‌کند که حتی قدرتمندترین ابزارهای سخت دشمن نیز به‌راحتی قادر به خنثی کردن آن نیستند. انسجام اجتماعی، اعتماد عمومی و همبستگی ملی ظرفیت‌هایی هستند که در شرایط بحران می‌توانند معادلات قدرت را تغییر دهند. جامعه‌ای که از چنین سرمایه اجتماعی برخوردار است، در برابر جنگ‌های روانی، فشارهای خارجی و بحران‌های سیاسی مقاومت بیشتری نشان می‌دهد. زمانی که مردم به صورت آگاهانه و گسترده در صحنه حضور می‌یابند، پیام قدرتمندی به دشمنان داخلی و خارجی ارسال می‌کنند: پیامی مبنی بر وحدت، عزم ملی و حمایت از نظام و دستاوردهای آن. قدرت نرم حاصل از حضور در خیابان، آنچنان عمیق و فراگیر است که می‌تواند بر افکار عمومی جهانی تأثیر گذاشته و روایت ملی را در عرصه بین‌المللی به کرسی بنشاند.

۳. هم‌افزایی میدان و خیابان

«قدرت در میدان» نماد اقتدار سخت‌افزاری، آمادگی دفاعی، و عقلانیت راهبردی است. در مقابل «حضور در خیابان» تجلی قدرت نرم، همبستگی ملی و مشروعیت مردمی است. این دو مؤلفه، به خودی خود و بدون اتصال به یکدیگر، قادر به تأمین اقتدار ملی پایدار و شکست‌ناپذیر نیستند.

میدان بی‌خیابان: یک ارتش یا قدرت نظامی بدون پشتوانه مردمی و مشروعیت اجتماعی، مانند ارتشی است که در عقبه خود هیچ حامی و پشتیبانی ندارد. این قدرت شکننده و آسیب‌پذیر است، زیرا بدنه اجتماعی جامعه با آن همراه نیست و در صورت بروز بحران، توان مقاومت آن کاهش می‌یابد. چنین قدرتی صرفاً ابزاری سخت است که فاقد روح و جان مردمی است.

خیابان بی‌میدان: حضوری مردمی و شور و هیجان اجتماعی بدون پشتوانه قدرت سخت و توان بازدارندگی، به فریادی بی‌اثر و آسیب‌پذیر تبدیل می‌شود. این حضور، هرچند ارزشمند و نمادین است، اما به تنهایی قادر به دفع تهدیدات خارجی یا حفظ منافع ملی در برابر دشمنان مجهز و قدرتمند نیست.این فریاد، در نهایت در برابر اراده سخت دشمن، مغلوب خواهد شد.

نتیجه گیری راهبردی :

در واقع میدان و خیابان دو سطح متفاوت از یک واقعیت واحدند: اراده ملی. میدان این اراده را در قالب توان دفاعی و قدرت بازدارندگی تجلی می‌کند و خیابان آن را به سرمایه اجتماعی و مشروعیت سیاسی تبدیل می‌سازد. هنگامی که این دو سطح به درستی با یکدیگر پیوند می‌خورند، قدرت ملی از یک ظرفیت صرفاً نظامی یا صرفاً اجتماعی فراتر می‌رود و به یک قدرت ترکیبی تبدیل می‌شود.چنین قدرتی همان چیزی است که می‌تواند امنیت پایدار، ثبات داخلی و قدرت چانه‌زنی در عرصه بین‌المللی را برای یک کشور فراهم کند. تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که در لحظات سرنوشت‌ساز تاریخی، آنچه معادلات را تغییر می‌دهد صرفاً قدرت نظامی یا صرفاً بسیج اجتماعی نیست، بلکه پیوند میان این دو است.از این منظر، راهبرد واقعی در تقویت اقتدار ملی، تقابل میدان و خیابان نیست، بلکه هم‌افزایی میان آنهاست؛ یعنی تقویت توان بازدارندگی در کنار تقویت سرمایه اجتماعی. هنگامی که قدرت سخت با مشروعیت اجتماعی پیوند می‌خورد، اراده ملی از یک شعار سیاسی به یک واقعیت مؤثر در معادلات قدرت تبدیل می‌شود؛ واقعیتی که می‌تواند امنیت، استقلال و عزت یک ملت را در بلندمدت تضمین کند.