به گزارش جهت پرس؛ در عصری که داده‌ها به «نفت جدید» شهرت یافته‌اند، مژگان الیکایی در این گزارش به بررسی کالبدشکافیِ اقتصادی و سیاسیِ کشورهایی پرداخته است که با هوشمندی، خاک و آب خود را به پل ارتباطیِ جهان تبدیل کرده‌اند.

کشورهایی که از عبور کابل‌های اینترنت پول درمی‌آورند

در اقتصاد دیجیتال امروز، مسیرهای عبور داده و کابل‌های زیردریایی به یکی از منابع مهم درآمد و نفوذ ژئوپلیتیکی کشورها تبدیل شده‌اند. برخی دولت‌ها از عبور این کابل‌ها و حمرانی بر آن‌ها درآمد مستقیم کسب می‌کنند.

کابل‌های زیردریایی که شریان‌های حیاتی اینترنت جهان هستند، از نقاط استراتژیک جغرافیایی عبور می‌کنند و کشورهایی که بر این نقاط تسلط دارند، دو نوع سود اصلی می‌برند: کسب درآمد مستقیم از عبور کابل یا اعمال حکمرانی و نفوذ استراتژیک بر جریان داده.

مصر با موقعیت کانال سوئز، سنگاپور با تبدیل شدن به مغز متفکر ذخیره‌سازی داده آسیا، اندونزی با قرارگیری در مسیر حیاتی اقیانوس هند و آرام، و روسیه با ایجاد مسیرهای جایگزین و کنترل داخلی، هر کدام به شیوه خود از این فرصت استفاده کرده‌اند. این کشورها نشان داده‌اند که موقعیت جغرافیایی را می‌توان به یک منبع درآمدی پایدار و همزمان به ابزار قدرت ژئوپلیتیک تبدیل کرد.

گلوگاه دیجیتال یعنی چه؟

گلوگاه دیجیتال یعنی نقطه‌های جغرافیایی‌ که حجم عظیمی از ترافیک اینترنت جهانی ناچار است از آن‌ها عبور کند؛ معمولاً به‌خاطر مسیر کوتاه‌تر بین قاره‌ها یا موقعیت استراتژیک در کنار دریاها و اقیانوس‌ها. درست مثل تنگه‌های دریایی در تجارت نفت، این نقاط در عصر دیجیتال به مسیرهای حیاتی انتقال داده تبدیل شده‌اند.

کشورهایی که در چنین موقعیت‌هایی قرار دارند، می‌توانند از عبور کابل‌های زیردریایی، ایجاد مراکز داده و ارائه خدمات ارتباطی، به یک منبع درآمد پایدار و استراتژیک دست پیدا کنند.

مدل‌های درآمدزایی کشورها از موقعیت ژئوپلیتیک دیجیتال

مصر

مصر یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های دیجیتال جهان است؛ جایی که بخش بزرگی از ترافیک اینترنت میان اروپا، آسیا و آفریقا از آن عبور می‌کند. دلیلش ساده است: کوتاه‌ترین مسیر ارتباطی میان دریای مدیترانه و دریای سرخ از خاک و آب‌های مصر می‌گذرد، به‌ویژه در امتداد کانال سوئز.

در عمل، این موقعیت باعث شده مصر فقط یک کشور عبوری نباشد، بلکه به یک دروازه داده جهانی تبدیل شود. شرکت‌های مخابراتی و کنسرسیوم‌های بین‌المللی برای عبور کابل‌های زیردریایی از این مسیر، هزینه پرداخت می‌کنند و دولت مصر از این موقعیت برای دریافت درآمدهای ترانزیتی، توسعه زیرساخت‌های مخابراتی و جذب سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات استفاده می‌کند.

به‌مرور، این کشور تلاش کرده نقش خود را از یک مسیر صرف عبور داده فراتر ببرد و به هاب منطقه‌ای ارتباطات دیجیتال در شمال آفریقا و خاورمیانه تبدیل شود؛ جایی که کنترل مسیرهای اینترنتی، به یک منبع قدرت اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است.

سنگاپور

سنگاپور در قلب یکی از پرترددترین مسیرهای ارتباطی آسیا قرار گرفته و بسیاری از کابل‌های بین‌المللی زیردریایی که شرق آسیا را به هند، خاورمیانه و اروپا متصل می‌کنند، به این کشور می‌رسند یا از نزدیکی آن عبور می‌کنند.

سنگاپور برخلاف کشورهایی مثل مصر که بیشتر مسیر عبور داده هستند، روی یک مدل پیشرفته‌تر تمرکز کرده: تبدیل شدن به هاب اصلی ذخیره‌سازی و پردازش داده در آسیا.

این کشور به‌خاطر موقعیت جغرافیایی در قلب مسیرهای دریایی جنوب شرق آسیا و نزدیکی به بازارهای بزرگ فناوری، توانسته شرکت‌های بزرگ ابری و فناوری را جذب کند تا دیتاسنترهای خود را در این منطقه مستقر کنند.

مدل درآمدزایی سنگاپور فقط به عبور کابل‌ها محدود نیست؛ بلکه از چند مسیر هم‌زمان پول تولید می‌کند: اجاره زمین‌های صنعتی برای دیتاسنترها، فروش انرژی پایدار برای زیرساخت‌های سنگین محاسباتی، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و توسعه خدمات ابری منطقه‌ای.

در واقع سنگاپور از یک نقطه عبور فراتر رفته و خودش را به نقطه توقف داده تبدیل کرده؛ جایی که داده نه فقط عبور می‌کند، بلکه پردازش و ارزش‌افزایی هم می‌شود.

ترکیه

ترکیه نیز تلاش کرده از موقعیت جغرافیایی خود میان آسیا و اروپا برای تبدیل شدن به مسیر ترانزیت داده استفاده کند. قرار گرفتن در نقطه اتصال دو قاره و نزدیکی به تنگه بُسفُر باعث شده بخشی از شبکه‌های ارتباطی و کابل‌های بین‌المللی به زیرساخت‌های این کشور متصل شوند.

آنکارا در سال‌های اخیر روی توسعه مراکز داده، شبکه‌های فیبر نوری و خدمات ترانزیت اینترنت سرمایه‌گذاری کرده تا استانبول را به یکی از هاب‌های ارتباطی منطقه تبدیل کند؛ مدلی که در آن، جغرافیا به ابزار درآمدزایی از اقتصاد دیجیتال تبدیل می‌شود.

اندونزی

اندونزی در یکی از حساس‌ترین نقاط جغرافیایی جهان قرار دارد؛ میان اقیانوس هند و اقیانوس آرام، جایی که بخش مهمی از مسیرهای دریایی و کابل‌های زیردریایی ارتباطی آسیا از آن عبور می‌کنند. همین موقعیت باعث شده این کشور به یک گلوگاه طبیعی برای جریان داده در شرق و جنوب شرق آسیا تبدیل شود.

مدل درآمدزایی اندونزی بیشتر بر «جذب و مدیریت جریان عبور» استوار است. یعنی این کشور تلاش می‌کند از موقعیت جزایر و مسیرهای بین‌المللی خود برای میزبانی بخشی از زیرساخت‌های ارتباطی منطقه استفاده کند و به نقطه اتصال شبکه‌های دیجیتال تبدیل شود.

در کنار این، اندونزی به‌تدریج به سمت توسعه مراکز داده داخلی و جذب سرمایه‌گذاری شرکت‌های فناوری حرکت کرده تا صرفاً یک مسیر عبوری نباشد، بلکه در زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال نیز سهم داشته باشد. این یعنی تبدیل موقعیت جغرافیایی به ابزار نفوذ در جریان داده منطقه‌ای.

روسیه

بخشی از ارتباطات بین‌المللی روسیه از مسیر دریای بالتیک به شبکه‌های اروپایی متصل می‌شود؛ جایی که کابل‌های زیردریایی، روسیه را به فنلاند، سوئد و اروپا وصل می‌کنند.

این کشور مدل متفاوتی نسبت به کشورهایی مثل مصر یا سنگاپور دنبال می‌کند؛ تمرکز اصلی این کشور کمتر بر تبدیل شدن به هاب ترانزیت جهانی و بیشتر بر کنترل، استقلال و مسیرهای جایگزین داده است.

در سال‌های اخیر، روسیه با توسعه زیرساخت‌های داخلی و پروژه‌های شبکه مستقل، تلاش کرده وابستگی خود به مسیرهای غربی اینترنت را کاهش دهد و در عین حال مسیرهای ارتباطی جدید در شمال و قطب شمال را به‌عنوان گزینه‌های آینده انتقال داده مطرح کند؛ مسیرهایی که در صورت توسعه، می‌توانند بخشی از ترافیک بین اروپا و آسیا را جابه‌جا کنند.

مدل درآمدزایی در اینجا مستقیم و ترانزیتی نیست، بلکه بیشتر بر قدرت تنظیم‌گری و کنترل زیرساخت استوار است؛ یعنی مدیریت جریان داده در داخل کشور، جذب سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بومی و در برخی پروژه‌ها مشارکت در مسیرهای بین‌المللی جایگزین.

در واقع روسیه به جای اینکه صرفاً از عبور داده پول بسازد، تلاش می‌کند معماری شبکه را طوری بازطراحی کند که در معادلات آینده اینترنت جهانی، نقش تعیین‌کننده‌تری در مسیرها و استانداردهای ارتباطی داشته باشد.

ایران کجای این نقشه است؟

در میان همه این گلوگاه‌های دیجیتال، ایران نیز بر یکی از مهم‌ترین مسیرهای راهبردی جهان یعنی تنگه هرمز قرار گرفته؛ گذرگاهی که سال‌ها در معادلات انرژی جهان نقش کلیدی داشته و بخشی از آن در قلمرو و آب‌های سرزمینی ایران قرار دارد. با این حال، ایران هنوز سهم قابل‌توجهی از اقتصاد ترانزیت داده و زیرساخت‌های ارتباطی منطقه به دست نیاورده؛ در حالی که موقعیت جغرافیایی هرمز می‌تواند در آینده، علاوه بر انرژی، در معادلات اینترنت و انتقال داده نیز اهمیت بیشتری پیدا کند.